Η Estrellita (το αστεράκι) / Τέχνη στην πολιορκία

Η Αβάνα είναι μια πόλη όχι μόνο της μουσικής αλλά και του θεάτρου. Και τώρα; Πώς κάνεις θέατρο χωρίς φώτα, συστήματα ήχου, κλιματισμό, ή μέσα μεταφοράς για ηθοποιούς και κοινό; Δηλαδή χωρίς ενέργεια;[1] Στη χώρα έχει έρθει μόνο ένα καράβι πετρέλαιο μέσα σε 3 μήνες. Προτεραιότητα έχει η χρήση καυσίμου για την ηλεκτροδότηση δομών υγείας, για απαραίτητες μετακινήσεις, και για τις ανάγκες του πληθυσμού.  

Eugenio Hernandez Espinosa, Estrella Borbón

Διασχίζουμε την οδό Linea στο Βεδάδο με την ηθοποιό Estrella Borbón, και, αναμενόμενα, βλέπουμε τα ξακουστά της θέατρα, όπου δραστηριοποιούνταν πολλές δεκάδες θίασοι, κλειστά. Ακόμα και το περίφημο Teatro Mella, στον κήπο του οποίου μπορεί κανείς ακόμα να ακούσει μουσική και να πιεί μια μπίρα. Κάτω από τα δέντρα του δροσίζονται παιδιά της γειτονιάς.

Οι ηθοποιοί της πόλης είναι άνεργοι λοιπόν; Φυσικά και όχι. «Προσαρμοζόμαστε και αποκεντρωνόμαστε», λέει η Εστρεγίτα. Το θέατρο πάει στη γειτονιά, στην πλατεία, στο σχολείο και στο ‘Σπίτι των παππούδων’. Πρόκειται για κάτι που επεξεργάστηκαν οι θεατρικές σκηνές από την εποχή της πανδημίας, μας εξηγεί. Χρειάζεται επεξεργασία του ρεπερτορίου, αλλά γίνεται. Για παιδιά χρησιμοποιείται η μουσική ειδικά ως όχημα, με πρωταγωνιστικό ρόλο στα κρουστά. Για το ενήλικο κοινό, τι προσαρμογές γίνονται;

Ας πούμε πρώτα λίγα λόγια για τη συνομιλήτριά μας για να μπούμε στο νόημα. Η Estrella Borbón είναι μέλος  του Teatro Caribeño de Cuba που ίδρυσε ο πολυγραφότατος και πολυβραβευμένος θεατρικός συγγραφέας Eugenio Hernandez Espinosa.[2] Βασίζεται σε ιδιότυπες λαϊκές μορφές θεάτρου της περιοχής της καραϊβικής, θίγει κοινωνικά προβλήματα με χιούμορ, και συχνά με αναφορές στους αφροκουβανικούς μύθους. Τα έργα του είναι σπονδυλωτά και προσφέρονται στον τεμαχισμό και στους ανοιχτούς χώρους. «Μας καλούν, αλλά σπάνια μπορεί να πάει ολόκληρος ο θίασος λόγω τις κατάστασης. Δουλεύουμε την παράσταση ανάλογα. Δύο τρεις ηθοποιοί, μουσικά όργανα και φύγαμε». Η συμμετοχή είναι εθελοντική. «Αυτή η κινητικότητα των καλλιτεχνών υπήρξε έτσι και αλλιώς, Στο τελευταίο χωριό στην κορφή του βουνού έχουμε πάει!».

Συνεχίσαμε την περιπλάνησή μας μέχρι να φτάσουμε, πεζοί όπως τόσοι σε αυτή την πόλη, προς την καρδιά της παλιάς πόλης της Αβάνας. Οι δρόμοι σχετικά άδειοι. Το ιστορικό κέντρο χωρίς τουρίστες. Ένα Μοναστηράκι χωρίς στριμωξίδι κυριακάτικα. Από τα πρώτα χρόνια της επανάστασης του 1959 έχει δοθεί ειδικό βάρος στην ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς της πόλη. Περιλαμβάνει πανέμορφα δείγματα ισπανικής αποικιακής αρχιτεκτονικής – εκκλησίες, μοναστήρια, υποστατικά – με σύγχρονα αγάλματα διάσπαρτα εδώ και εκεί. Περίφημες γκαλερί με ελάχιστο φως και σχεδόν χωρίς επισκέπτες, αλλά ανοιχτές.

Η ενεργειακή πολιορκία έχει οδηγήσει τη μία αεροπορική εταιρεία μετά την άλλη να ακυρώσουν δρομολόγια, εντείνοντας ολοένα την ασφυξία, αφαιρώντας το τουριστικό συνάλλαγμα από την οικονομία. Οι κρατήσεις έχουν συμπτυχθεί σε 1-2 ξενοδοχεία για να μην σπαταλούνται περιττοί πόροι. Για τον τουρίστα ελλείψεις πρακτικά δεν υπάρχουν, και οι διακυμάνσεις στο ρεύμα είναι ανεπαίσθητες καθώς έχουν τοποθετηθεί γεννήτριες στα στρατηγικά ξενοδοχεία όπως το Meliã Cohiba. Η χώρα παραμένει ανοιχτή, με μεγάλο κόστος. Με κάθε ώρα που περνά καταλαβαίνουμε και το προσωπικό κόστος, την σχεδόν ηρωική προσπάθεια που απαιτείται από τον κάθε εργαζόμενο και ειδικά την κάθε εργαζόμενη να κρατήσουν τα επίπεδα καθαριότητας που έχουν συνηθίσει όταν υπάρχουν διακοπές στην ύδρευση, να συντηρούν τρόφιμα και να μαγειρεύουν χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα, να πάνε στη δουλειά και να γυρίσουν χωρίς συγκοινωνίες χωρίς καύσιμα.

«Βλέπεις ανθρώπους που αντιμετωπίζουν την κατάσταση ενεργά και με αξιοπρέπεια. Βλέπεις όμως και μερικούς που έχουν χάσει την αξιοπρέπειά τους και αυτό πάνω από όλα μου ραγίζει την καρδιά. Είχα έρθει για μια δουλειά τον περασμένο μήνα σε ετούτη την περιοχή [το τουριστικό κέντρο της Αβάνας]. Μέχρι να φτάσω στον προορισμό μου είχα δώσει ό,τι χρήματα είχα μαζί μου και με είχαν πιάσει τα κλάματα. Δεν μπορούσα να κοιμηθώ από την ταραχή. Έχω συνηθίσει να μπορώ να βοηθώ τους γύρω μου με τρόπο άμεσο – αλλά τώρα; Μια φίλη με συνέφερε. Το πρόβλημα είναι κοινωνικό, είναι πολιτικό, Το αντιμετωπίζουμε μαζί. ‘Ηρέμησε, σε χρειαζόμαστε’ μου είπε και με ταρακούνησε. Έχω δει παιδιά να ζητιανεύουν και να δίνουν τα χρήματα σε κάποιον ενήλικα μεθυσμένο. Αυτό είναι υπαρκτό!».

Η πόλη στενάζει μέσα σε αυτή την πολιορκία που έρχεται ως επιστέγασμα ενός 65χρονου οικονομικού πολέμου. Η Εστρεγίτα όμως περιγράφει μια παράλληλη ηθική πολιορκία. Τι κάνεις όταν αδερφικοί σου φίλοι βρίσκονται ξαφνικά στη Φλόριδα και περιγελούν εσένα και τα παιδιά σου; Και αν είσαι 17 χρονών και διαβάζεις για τις εξετάσεις με τη λίγη μπαταρία που απομένει στο κινητό; «Θέλουν να μας κάνουν να γονατίσουμε. Εμείς όμως είμαστε με την επανάσταση, δεν πρόκειται να τα μαζέψουμε και να πάμε στο Μαϊάμι». Διακύβευμα είναι ο ιδιαίτερος, αλληλέγγυος πολιτισμός της χώρας, διαμορφωμένος μέσα από μια επανάσταση «από και για τους ταπεινούς».

Ο πρόεδρος Τραμπ δηλώνει καθημερινά ότι θα «πάρει» την Κούβα. Οι σοβάδες πέφτουν και φαίνονται των τοίχων οι ρωγμές. Και όμως η Αβάνα κρατά την αρχαία της ομορφιά, γιατί τελικά αυτή η πόλη είναι ο λαός της. Η πόλη είναι δική του.

Κάθε μέρα αυτού του ταξιδιού, μαθαίναμε περισσότερα για αυτό το θαύμα που συντελείται από εκατομμύρια εργαζόμενους ανθρώπους, μεταξύ των οποίων είναι και οι άνθρωποι του θεάτρου και της τέχνης γενικά.

Νατάσα Τερλεξή

---

[1] Η Κούβα παράγει και διυλίζει το 40% των αναγκών της σε πετρέλαιο. Άλλο 10% των ενεργειακών αναγκών καλύπτεται πλέον από εναλλακτικές μορφές ενέργειας που έχουν επιστρατευθεί το τελευταίο τρίμηνο. Περισσότερα σε επόμενο άρθρο.

[2] https://www.lajiribilla.cu/la-epopeya-de-eugenio/.