Από τον αποκλεισμό στην πολιορκία
«Πώς έγινε τόσο κρίσιμη η κατάσταση στην Κούβα, έτσι ξαφνικά, έτσι που να στερούνται τα νοσοκομεία βασικά φάρμακα;», ρωτούν φίλοι και συνάδελφοι στην Ελλάδα.
Για να καταλάβουμε τι συμβαίνει πρέπει να
πάμε πίσω στο 1959. Ο οικονομικός αποκλεισμός της Κούβας είναι μια τιμωρία
για την απελευθέρωση της χώρας από τον ιμπεριαλιστικό ζυγό των ΗΠΑ· για την
ανάκτηση της κυριαρχίας της την 1η Γενάρη εκείνης της χρονιάς και
για το άνοιγμα ενός εντελώς νέου δρόμου στην αμερικανική ήπειρο: Για την
πραγματοποίηση μιας βαθιάς και καινοτόμου σοσιαλιστικής επανάστασης, με
πρωτεργάτες και αποδέκτες τους αγρότες και τους εργαζόμενους της χώρας. Μια
επανάσταση που κατάφερε να ανατρέψει μια αιμοσταγή δικτατορία (του Μπατίστα),
αλλά και τις κοινωνικές τάξεις που αυτή υπηρετούσε, γαιοκτήμονες και
καπιταλιστές.
Αφού ηττήθηκε τον Απρίλη 1961 η απόπειρά
της να ανατρέψει με στρατιωτικά μέσα τη νέα εξουσία εργατών και αγροτών, στην
Πλάγια Χιρόν, η Ουάσιγκτον διεξάγει έναν οικονομικό πόλεμο εδώ και 65 χρόνια.
Πρόκειται για έναν «Ψυχρό Πόλεμο», με θερμά επεισόδια, που δεν λέει να
τελειώσει. Έχει στόχο την ανατροπή της επανάστασης «εκ των έσω», υποδαυλίζοντας
τη λαϊκή δυσαρέσκεια. Πώς; Αποκόπτοντας το νησί από τη διεθνή αγορά, από την
τεχνολογική ανανέωση, από πρόσβαση στον δανεισμό· προξενώντας ελλείψεις και
εμποδίζοντας την ανάπτυξη.
Στις αρχές της δεκαετίας του 1990, με τη
διάλυση των καθεστώτων στη Σοβιετική Ένωση και την Ανατολική Ευρώπη – βασικών
εμπορικών εταίρων της Κούβας–, η Ουάσιγκτον είδε ξανά μια ευκαιρία να πετύχει
τους στόχους της. Το Κογκρέσο πέρασε νέα μέτρα (νόμος Torricelli, 1991, και Helms-Burton, 1995) που
αυστηροποίησαν τον αποκλεισμό, επιβάλλοντας κυρώσεις σε τρίτες χώρες που
εμπορεύονται με την Κούβα. Από κουβανικές αντεπαναστατικές οργανώσεις εξαπολύθηκε
επίσης ένα κύμα τρομοκρατικών επιθέσεων, με στόχο τις τουριστικές υποδομές του
νησιού. Με όλες αυτές τις πιέσεις περίμεναν ότι η Κούβα θα «έπεφτε» σαν ώριμο
φρούτο ή σαν… ντόμινο.
Όμως μέσα στο διάστημα 1991-2004 οι
Κουβανοί κατάφεραν να σταθούν στα πόδια τους, με μεγάλες θυσίες και
προσαρμογές. Στη συνέχεια ενισχύθηκαν από το εμπόριο με ανερχόμενες
καπιταλιστικές δυνάμεις εχθρικές προς την Ουάσιγκτον. Και αναπτύσσοντας στενές
σχέσεις με τη Βενεζουέλα.
Από το 2010 και μετά, οι κυβερνήσεις των
ΗΠΑ ξεκινούν μια εκστρατεία «ανάκτησης της πίσω αυλής τους» ως απάντηση στην
οικονομική ύφεση. Είχε ανοίξει μια εποχή αχαλίνωτου ενδο-καπιταλιστικού
ανταγωνισμού με δόντια. Κυβερνήσεις της Λατινικής Αμερικής που αποσκοπούσαν έστω
σε μια προσωρινή, σοσιαλδημοκρατικού τύπου, ανακούφιση εύρισκαν ολοένα ότι ο
«εύκολος» αυτός δρόμος δεν ήταν πια ανοιχτός. Ο Τραμπ ήταν ο κατάλληλος
άνθρωπος για να εκπροσωπήσει τις κυρίαρχες τάξεις των ΗΠΑ σε αυτή τη νέα εποχή…
Η περίοδος της πανδημίας του Covid-19 υπήρξε άλλη μία
κρίσιμη καμπή. Πολλοί εργαζόμενοι στα νοσοκομεία μας εξήγησαν ότι ο κουβανικός
λαός τα έδωσε όλα προκειμένου να ανταποκριθεί με ανθρωπιά, εντός και εκτός
συνόρων. Και το κατάφεραν. Η Ελλάδα αναλογικά είχε πέντε φορές περισσότερους
θανάτους από ό,τι η οικονομικά περικυκλωμένη Κούβα.[1] Και
ενώ η Κούβα κατέβαλλε αυτή τη γιγαντιαία προσπάθεια, ο αποκλεισμός έπαιρνε την
πιο απάνθρωπη και δολοφονική μορφή του. Η χώρα χρειάστηκε να αναπτύξει και να
παράξει δικά της εμβόλια. Ακόμα και να κατασκευάσει δικούς της αναπνευστήρες. Χρειάστηκε
να αντλήσει από τα αποθέματά της για να ανταπεξέλθει. Και στο τέλος της
πανδημίας, ο τουρισμός δεν επανήλθε. Προσέκρουσε στις συνθήκες οικονομικής
κρίσης και πολέμων της επόμενης μέρας.
Πρέπει να αναφέρουμε δύο ακόμα σημαντικά μέτρα
που έσφιξαν παραπάνω τη θηλιά: Ένα είναι το επενδυσιοκτόνο άρθρο 3 του Νόμου Helms-Burton που
τέθηκε σε ισχύ το 2019: Στο εξής μπορούν άτομα και εταιρίες των οποίων οι
ιδιοκτησίες εθνικοποιήθηκαν τα πρώτα χρόνια της επανάστασης να προσφύγουν σε
δικαστήρια των ΗΠΑ για να «αποζημιωθούν». Στη συνέχεια, το 2021, η Κούβα
τοποθετήθηκε ξανά στη λίστα που διατηρούν οι ΗΠΑ των χωρών που υποτίθεται ότι στηρίζουν
την τρομοκρατία. Από τότε χρονολογείται η συστηματική καταδίωξη κάθε κουβανικής
εμπορικής συναλλαγής, χρησιμοποιώντας τις πλέον εξελιγμένες ψηφιακές δυνατότητες
του διεθνούς τραπεζικού συστήματος.
Ο ενεργειακός αποκλεισμός που ανακοίνωσε ο
Τραμπ στις 29 Ιανουαρίου 2026 ήρθε ύστερα από δύο και πλέον χρόνια έντονων
δυσκολιών στις προμήθειες καυσίμων. Σύμφωνα με το πρακτορείο Ρόιτερς, το 2025
οι προμήθειες ήταν κατά 35% μειωμένες σε σχέση με το 2024.[2] Το
τελευταίο δεξαμενόπλοιο με προμήθειες που παρελήφθη από τη Βενεζουέλα ήταν στα
μέσα Δεκέμβρη 2025. Στις 3 Γενάρη οι ΗΠΑ εισβάλουν στη Βενεζουέλα και απαγάγουν
τον πρόεδρο Νικολάς Μαδούρο και τη σύζυγό του Σίλια Φλόρες.
Ο ενεργειακός αποκλεισμός, μαζί με τις
απειλές πολέμου που ξεστομίζονται διαρκώς από επίσημα χείλη συνιστά μια απότομη
κλιμάκωση ενός πλέγματος μέτρων και επιθέσεων, με αθροιστικές επιπτώσεις, όλων
των διακυβερνήσεων των ΗΠΑ από τον Κένεντι και μετά. Σε κάθε φάση ο εργαζόμενος
λαός της Κούβας, της πόλης και της υπαίθρου –και η επαναστατική του κυβέρνηση–
απάντησε με αποφασιστικές κινητοποιήσεις.
«Δεν περιμένουμε σωτήρες»
Είχαμε την τιμή να μας υποδεχθεί. ο
πρόεδρος το ICAP
(Κουβανικό Ινστιτούτο Φιλίας με τους Λαούς) Fernando Gonsalez στην έδρα του
οργανισμού. Μαζί με την πρώτη αντιπρόεδρο Noemí Rebaza μας παρουσίασαν τις
προκλήσεις της παρούσας κατάστασης, τις προτεραιότητες για να την
αντιμετωπίσουν, καθώς και τα συμπεράσματα για τη δουλειά της αλληλεγγύης
διεθνώς. Οι συναγωνιστές έδειξαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για πρωτοβουλίες όπως η
δική μας που απευθύνεται σε απλούς εργαζόμενους.
Ο Fernando τόνισε τη σημασία της
δουλειάς της υλικής αλληλεγγύης που γίνεται και την αναγκαιότητα
συντονισμού σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Τόνισε τη σημασία των συνεχιζόμενων «μπριγάδων»
που οργανώνει το ICAP
για τη γνωριμία με την πραγματικότητα της χώρας που τροφοδοτεί την αλληλεγγύη.
Η Νοεμί δηλώνει απερίφραστα ότι κάθε
τομέας της οικονομίας και της καθημερινής ζωής επηρεάζεται από την ενεργειακή
πολιορκία σε συνδυασμό με τη σκλήρυνση των μέτρων του οικονομικού αποκλεισμού. Παρ’
όλα αυτά δεν έχει κλείσει ούτε ένα σχολείο ή νοσοκομείο.
Επικεντρώθηκε όμως στον νευραλγικό τομέα
της ενέργειας. «Δεν μπορούμε να στηριζόμαστε σε οποιονδήποτε άλλο παρά μόνο
στις δικές μας δυνάμεις», μας είπε, «και αυτό περιλαμβάνει και την αντιμετώπιση
της ενεργειακής κρίσης».
«Προτεραιότητά μας είναι η οικονομία πόρων
με την πρακτική της αποσυγκεντροποίησης και την επίλυση προβλημάτων σε
τοπικό επίπεδο δήμων και περιφερειών». Αυτή την αποσυγκεντροποίηση είχαμε την
ευκαιρία να τη δούμε στους τομείς της παραγωγής και της διάθεσης τροφίμων, της
παιδείας και της υγείας. (Θα αφιερώσουμε επόμενες αναρτήσεις στους τομείς
αυτούς).
Μας εξήγησε ότι η Κούβα έχει θέσει τρεις
προτεραιότητες για τον ενεργειακό τομέα:
1. Συντήρηση και αναβάθμιση
θερμοηλεκτρικών εγκαταστάσεων.
2. Επενδύσεις
στην αύξηση της εγχώριας παραγωγής πετρελαίου. Έχουν πραγματοποιηθεί
νέες γεωτρήσεις με θετικά αποτελέσματα, οι οποίες αυξάνουν την παραγωγή.
3. Ανάπτυξη
ανανεώσιμων πηγών. Αναπτύσσεται η χρήση βιομάζας από τα απόβλητα των εργοστασίων
ζάχαρης και άλλων στερεών αποβλήτων για την παραγωγή ενέργειας· μέσω 52 νέων φωτοβολταϊκών
πάρκων παράγονται τώρα 1000 ΜW,
και στοχεύουν στα 3000 MW.
Όλα αυτά απαιτούν μεγάλους χρηματικούς πόρους λόγω του τεράστιου κόστους αγοράς
και μεταφοράς των ίδιων των φωτοβολταϊκών, αλλά και όλου του εξοπλισμού που
είναι απαραίτητος για την εγκατάστασή τους.
Το Υπουργείο Ενέργειας έχει θέσει δύο
προτεραιότητες για τα πάνελ: (1) Την εξασφάλιση νερού, για τις αγροτικές
τοπικές καλλιέργειες με στόχο την αύξηση της παραγωγής τροφίμων. (2) Την
εξασφάλιση μικρών πάνελ σε κατοικίες ηλικιωμένων, σε παιδικούς σταθμούς,
κατοικίες εκπαιδευτικών, κλπ.
Η Νοεμί περιέγραψε τον άμεσο στόχο των
μέτρων: Στηριζόμενοι στις δικές μας δυνάμεις, κάθε θεσμός, η κάθε υπηρεσία,
να είναι σε θέση να συνεχίσουν να επιτελούν τα καθήκοντά τους. «Προσπαθούμε
να βρούμε λύσεις με την λαϊκή ευφυία, τη δημιουργικότητα και την επινόηση νέων
τρόπων παραγωγής τροφίμων και επίλυσης ζητημάτων καθημερινότητας». Μίλησε επίσης για τον στόχο της πλήρους ανάκτησης
και διατήρησης της κοινωνικής ζωής –και του τουρισμού– με την προώθηση του
πολιτισμού, την επαναλειτουργία των μεγάλων πολιτιστικών διοργανώσεων, γκαλερί,
των μουσείων κ.λπ.
Σήμερα λοιπόν η Κούβα παράγει περί το 40%
των πετρελαϊκών αναγκών για την παραγωγή ρεύματος. Σε πολύ μικρό χρονικό
διάστημα έχει προστεθεί ένα 10% κάλυψης μέσω φωτοβολταϊκών. Είδαμε τους
φούρνους στην Αβάνα που έχουν επιστρέψει στη χρήση κάρβουνου. Παντού στους
δρόμους βλέπεις ποικιλόμορφα ηλεκτρικά οχήματα (προσαρμοσμένα ή νέα). Λύνουν
σημαντικά προβλήματα στις τοπικές μετακινήσεις. Τα νοσοκομεία που
επισκεφθήκαμε, με έναν συνδυασμό του εθνικού δικτύου, πάνελ, και γεννητριών
εξασφάλιζαν ρεύμα διαρκώς, ακόμα και όταν όλα γύρω τους ήταν σκοτεινά. Στη
συνέχεια της επίσκεψής μας μάθαμε για την αποκέντρωση των πανεπιστημίων στα
δημοτικά διαμερίσματα, για παράδειγμα. Είδαμε καλλιέργειες δίπλα σε κλειστές
μονάδες, σε αυλές και παρτέρια. Όλα αυτά είναι πολύ ενθαρρυντικά.
Την επόμενη μέρα, στη συνάντησή μας με
ηγέτες του CTC
(Κεντρική Οργάνωση Εργαζομένων Κούβας) μάθαμε περισσότερα για τις προσπάθειες
των εργαζομένων στον κλάδο της ενέργειας, των μεταφορών και της υγείας που
βρίσκονται στο επίκεντρο της αντιμετώπισης της κρίσης. Σε επόμενη ανάρτηση θα
αναφερθούμε στη συνάντηση αυτή – και στον πρωτεύοντα ρόλο που έχουν οι
εργαζόμενοι στον αγώνα για την ανάκτηση της βιομηχανικής παραγωγής.
Για να τα καταφέρουμε όλα αυτά, είπε η
Νοεμί, «Δεν αναμένουμε και δεν στηριζόμαστε στην αλληλεγγύη σε επίπεδο
κυβερνήσεων που φοβούνται τις κυρώσεις με τις οποίες τις απειλεί η
κυβέρνηση Τραμπ» – υπολογίζουμε στην αλληλεγγύη των λαών».
Νατάσα Τερλεξή
Η ανάρτηση αυτή βασίστηκε στην παρέμβαση της Νατάσας Τερλεξή στην εκδήλωση του Proyecto ¡Salud Cuba! στις 18 Απριλίου.
[1] https://www.worldometers.info/coronavirus/country/greece/,
https://www.worldometers.info/coronavirus/country/cuba/
[2] https://www.reuters.com/business/energy/cuba-struggles-ease-power-cuts-amid-reduced-fuel-supplies-venezuela-mexico-2025-11-19/
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου