Στο στόχαστρο των ΗΠΑ: Η υγεία ως δικαίωμα

Από τη συνάντηση της αποστολής με ηγέτες του CTC. Δεύτερη από αριστερά είναι η πρόεδρος του εθνικού συνδικάτου εργαζομένων στην υγεία, Yudixa Sarmiento Rodi­cio.

Κατά τη συνάντησή μας με τα κουβανικά συνδικάτα στις 7 Απριλίου είχαμε τη χαρά να γνωρίσουμε την πρόεδρο του εθνικού συνδικάτου εργαζομένων στην υγεία, Yudixa Sarmiento Rodi­cio. Από την παρουσίαση που μας έκανε αξίζει να αναφέρουμε τα εξής:

Λόγω των ελλείψεων υπάρχουν 90,000 ασθενείς σε λίστες αναμονής για χειρουργεία. Ανάμεσα σε αυτού είναι πάνω από 11,000 παιδιά. (Σημειώνω ότι κάθε μέρα που περνά τα νούμερα αυτά αυξάνονται. Πρόσφατη δημοσίευση αναφέρει 96.387 ασθενείς και 11.193 παιδιά.) Αυτό συμβαίνει διότι, με τα λίγα που έχουν, δίνουν προτεραιότητα στις ογκολογικές επεμβάσεις και σε άλλες επεμβάσεις που άμεσα σώζουν ζωές. Το Πρόγραμμα Φροντίδας Μητέρων και Παιδιών δυσκολεύεται να εξασφαλίσει την διενέργεια υπερηχογραφημάτων για 32.000 εγκύους γυναίκες, ενώ η έλλειψη καυσίμων εμποδίζει τις μεταφορές με ψυγεία, περιπλέκοντας έτσι τον έγκαιρο εμβολιασμό περισσότερων από 30.000 παιδιών. Ο αποκλεισμός έχει στο στόχαστρό του ιατρικά εφόδια όπως φίλτρα αιμοκάθαρσης, καθετήρες και πολλά άλλα. Έχει χτυπηθεί ιδιαίτερα η φαρμακευτική βιομηχανία της Κούβας, που κάποτε παρήγαγε το 70% των αναγκών της χώρας σε φάρμακα, λόγω ελλείψεων σε πρώτες ύλες.

Η ζημιά είναι «απτή και αντικειμενική», δήλωνε ο Julio Guerra, υφυπουργός υγείας της Κούβας στο δημοφιλές τηλεοπτικό πρόγραμμα της Κούβας «Mesa Redonda» στις 26 Μαρτίου.[1] Η Κούβα πρέπει να πληρώνει περίπου 30% περισσότερο για ιατρικά προϊόντα (από χώρες εκτός των Ηνωμένων Πολιτειών), με κόστος μεταφοράς 50% έως 400% υψηλότερο από ό,τι αν αγοράζονταν 90 μίλια μακριά, στη Φλόριντα. Η οικονομική ζημιά που προκαλεί το εμπάργκο σε μόλις 25 ημέρες ισοδυναμεί με το κόστος παραγωγής της ετήσιας προμήθειας βασικών φαρμακευτικών προϊόντων της Κούβας, είπε. Σε λιγότερο από μία μέρα, η ζημιά από τις κυρώσεις ισοδυναμεί με το κόστος αγοράς του ετήσιου εφοδιασμού σε ινσουλίνη για όλους τους ασθενείς της χώρας που την χρειάζονται.

Γιατί βρίσκεται στο στόχαστρο το σύστημα υγείας της Κούβας;

Όταν η κυβέρνηση των ΗΠΑ «επέτρεψε» να ξεφορτώσει στην Κούβα στις 31 Μαρτίου η μία και μοναδική αποστολή πετρελαίου που έχει παραλάβει η χώρα από τον Δεκέμβρη μέχρι σήμερα, ανέφερε στη δήλωσή της ότι «ανθρωπιστικές» αποστολές πετρελαίου προς το νησί θα αποφασίζονται κατά περίπτωση. Η Κούβα πράγματι αντιμετωπίζει μια κρίση που μπορεί να χαρακτηριστεί ανθρωπιστική. Η χρήση όμως του όρου από την κυβέρνηση των ΗΠΑ προετοιμάζει το έδαφος για ενδεχόμενες δράσεις «σωτηρίας» του κουβανικού λαού, και συγκαλύπτει την κύρια αιτία της έλλειψης καυσίμων και βασικών πόρων στην Κούβα: την ανελέητη επίθεση κατά της οικονομίας της χώρας εδώ και πάνω από 60 χρόνια.

Ο δηλωμένος στόχος αυτού το οικονομικού πολέμου είναι η ανατροπή της σοσιαλιστικής επανάστασης και όλα όσα έχει καταφέρει, συμπεριλαμβανομένου του μοναδικού συστήματος υγείας που ανέπτυξε. Η Κούβα δεν χρειάζεται «ανθρωπιστική» βοήθεια από την Ουάσιγκτον· Χρειάζεται την άμεση άρση της πολιορκίας που αυτή επιβάλλει για να μπορέσει να αναπνεύσει.

Το σύστημα υγείας της Κούβας γεννιέται με την επανάσταση

Το 1959 η Κούβα είχε περίπου 6000 γιατρούς στην υπηρεσία μιας μικρής μερίδας του πληθυσμού. Από αυτούς οι μισοί έφυγαν για το Μαϊάμι μετά τη νίκη της επανάστασης, ακολουθώντας την «αφρόκρεμα» της παλιάς, εκμεταλλευτικής κοινωνίας. Στην ουσία η χώρα χρειάστηκε να εκπαιδεύσει ιατρικό και νοσηλευτικό και να δημιουργήσει ένα νέο σύστημα υγείας από το μηδέν.[2]

H υγεία ως αγαθό –ένα δημόσιο σύστημα υγείας δωρεάν για όλους– ήταν από τα θεμελιώδη αιτήματα του Προγράμματος της Μονκάδα – το πρόγραμμα του Φιντέλ Κάστρο και των μαχητών της εξέγερσης εκείνης του 1953 που πνίγηκε στο αίμα – γύρω από το οποίο συσπειρώθηκε ο αντιδικτατορικός αγώνας.[3] Η δέσμευση αυτή άρχισε να πραγματοποιείται ήδη μέσα στον πόλεμο κατά της δικτατορίας. Καθώς απελευθερώνονταν περιοχές της χώρας από τον επαναστατικό στρατό, πολλά χωριά της Κούβας έβλεπαν γιατρό για πρώτη φορά.[4] Τραγική ήταν η κατάσταση της υγείας του πληθυσμού της χώρας, όχι μόνο στις αγροτικές περιοχές, αλλά και στις παραγκουπόλεις της Αβάνας, όπως το Ρομερίγιο (για την περιοχή αυτή θα γράψουμε σε επόμενη ανάρτηση).  

Το σύστημα υγείας, λοιπόν, χτίστηκε από το μηδέν στηριγμένο σε νέες αντιλήψεις. Θα είχε ως κέντρο βάρους την πρόληψη, αναπτύσσοντας τον θεσμό του/της γιατρού της γειτονιάς. Θα συμπεριλάμβανε ένα πρωτοποριακό σύστημα φροντίδας για τις εγκύους. Θα ήταν στενά δεμένο με την ιατρική έρευνα και την ανάπτυξη μιας φαρμακευτικής βιομηχανίας να το υπηρετεί. Θα τίθετο στην υπηρεσία δοκιμαζόμενων λαών σε άλλες ηπείρους που είχαν ανάγκη.

13 Απριλίου 2026, Μιραμάρ, Αβάνα. Η γιατρός μπροστά σε ιατρείο της γειτονιάς με γειτόνισσα. Όταν το επισκεφτήκαμε εξετάζονταν ασθενείς, αλλά δεν υπήρχε ρεύμα και σχεδόν καθόλου φάρμακα.

Οι δείκτες υγείας που κατάφερε γοργά να επιδείξει αυτή η προσπάθεια είναι εντυπωσιακοί.[5] Ειδικά σε όλους στους τομείς που πάσχουν οι πρώην αποικίες, οι χώρες του λεγόμενου ‘τρίτου κόσμου’, αλλά και οι φτωχοί του ‘ανεπτυγμένου’ κόσμου όπως η παιδική και μητρική θνησιμότητα και το προσδόκιμο ζωής.

Η φιλοσοφία της πρόληψης έχει κάνει την κουβανική φαρμακευτική βιομηχανία πρωταθλήτρια στην ανάπτυξη εμβολίων. Έχει αναπτύξει μεταξύ άλλων θεραπεία για το ‘διαβητικό πόδι’, εμβόλιο για τον καρκίνο του πνεύμονα, και θεραπεία για την άνοια.

Πρωταγωνιστής του συστήματος είναι ο/η γιατρός και ο νοσηλευτής και η νοσηλεύτρια που βάζουν τον άνθρωπο στο επίκεντρο και αγαπούν τη δουλειά τους. Ο διεθνισμός είναι κομμάτι αυτού το ήθους, από την πρώτη ήδη αποστολή 56 γιατρών στην Αλγερία το 1963 η οποία μόλις είχε κερδίσει την ανεξαρτησία της και είχαν μείνει μόνο;600 γιατροί σε ολόκληρη τη χώρα. Η ιατρική Μπριγάδα Χένρι Ριβ που αναλαμβάνει δράση σε έκτακτες ανάγκες ανά τον κόσμο έχει από το 2005 πραγματοποιήσει 90 αποστολές σε 55 χώρες.[6] Το 2014-15 ανταποκρίθηκε σε κάλεσμα του ΟΗΕ για να αντιμετωπίσει το μεγαλύτερο έως τότε ξέσπασμα θανατηφόρου ιού έμπολα. Προσφέρθηκαν για την αποστολή εκείνη στη Δυτική Αφρική πάνω από 12000 άτομα, από τα οποία επιλέχθηκαν 256 γιατροί και νοσηλευτικό προσωπικό. Μέσα σε 9 μήνες η νόσος είχε πρακτικά εξαλειφθεί από την περιοχή.[7]

23 Μαρτίου 2015. Γιατροί και νοσηλευτές επιστρέφουν στην Κούβα από τη Λιβερία και τη Σιέρα Λεόνε. Βρίσκονταν στη Δυτική Αφρική για την καταπολέμηση της επιδημίας του Έμπολα. Φωτογραφία: Marcelino Vázquez Hernández. (http://www.cubadebate.cu/opinion/2026/06/03/cuba-y-ebola-la-epopeya/)

Μια λιγότερο γνωστή πτυχή της ιατρικής αλληλεγγύης της Κούβας υπήρξε η περίθαλψη στο νησί 24,000 παιδιών που έπασχαν από διάφορους καρκίνους ως αποτέλεσμα του πυρηνικού δυστυχήματος στο Τσερνομπίλ της Ουκρανίας.

Οι υπεράνθρωπες προσπάθειες του ‘στρατού στα λευκά‘

Με τον αποκλεισμό να παραλύει τις δημόσιες συγκοινωνίες, οι υγειονομικές αρχές έχουν οργανώσει τη διαμονή σε ιατρικά κέντρα για ασθενείς με χρόνιες παθήσεις, σε αιμοκάθαρση, και για γυναίκες που περιμένουν να γεννήσουν. Το προσωπικό των νοσοκομείων κάνει τα πάντα προκειμένου να μην κλείσει καμία πτέρυγα.

 «Φανταστείτε ένα νοσοκομείο όχι μόνο χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα, αλλά και χωρίς νερό», η παροχή του οποίου εξαρτάται από το ηλεκτρικό δίκτυο, είπε ο Eugenio Selman, διευθυντής του νοσοκομείου παιδιατρικής καρδιολογίας William Soler, επίσης στο «Mesa Redonda». Στη συνέχεια, οι ΗΠΑ λένε υποκριτικά ότι η Κούβα είναι «ένα ‘αποτυχημένο κράτος’» και φέρει την ευθύνη. Τα ΜΜΕ σε ΗΠΑ και ΕΕ παρουσιάζουν την κρίση στην Κούβα ως άμεσο αποτέλεσμα της σοσιαλιστικής της επανάστασης και της σχεδιασμένης οικονομίας. Όμως το σύστημα υγειονομικής περίθαλψης της Κούβας, που καλύπτει διά βίου κάθε πολίτη και έχει την υψηλότερη αναλογία γιατρών προς ασθενείς στον κόσμο, είναι επίτευγμα ακριβώς αυτής της επανάστασης.

Η κουβανική κυβέρνηση εντείνει τις προσπάθειές της για την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών πάνελ σε νοσοκομεία και κλινικές, αλλά αυτό απέχει πολύ από το να καλύπτει τις σημερινές ανάγκες. Όπως μας εξήγησε η Yudixa Sarmiento Rodi­cio, όταν συμβαίνουν διακοπές ρεύματος, τα νοσοκομεία βασίζονται σε γεννήτριες έκτακτης ανάγκης, οι οποίες μερικές φορές χρειάζονται μερικά κρίσιμα λεπτά για να τεθούν σε λειτουργία. Οι γιατροί και οι νοσοκόμες πρέπει να τρέχουν στα αναπνευστικά μηχανήματα για να αντλούν αέρα με το χέρι, ώστε να κρατήσουν τα μωρά ζωντανά μέχρι να τεθούν σε λειτουργία οι γεννήτριες. Οι διακοπές ρεύματος συμβαίνουν μερικές φορές στη μέση μιας χειρουργικής επέμβασης, με τον εξοπλισμό παρακολούθησης των ζωτικών σημείων να σβήνει και τους ασθενείς να βρίσκονται υπό αναισθησία. «Ακόμα και χειρουργικές επεμβάσεις με κινητά έχουν γίνει», είπε η Yudixa.

Η αποφασιστικότητα και η αφοσίωση του Στρατού στα Λευκά, όπως είναι γνωστοί οι Κουβανοί εργαζόμενοι στον τομέα της υγείας, μας εμπνέει. Οι δυσκολίες και οι ελλείψεις που αντιμετωπίζει ο λαός της Κούβας δεν αποτελεί πια ‘είδηση’, ούτε η μετανάστευση Κουβανών που φεύγουν για οικονομικούς λόγους.  Όπως έγραψε στις 6 Απριλίου ο Μιγκέλ Κρουζ, στην εφημερίδας Granma. «Είδηση είναι ότι, παρά τους εξωεδαφικούς νόμους, τις απειλές και τη δίωξη από την υπερδύναμη, η Κούβα εξακολουθεί να στέκεται όρθια, ασκώντας το δικαίωμά της να υπάρχει».

Νατάσα Τερλεξή

---

[1] https://www.granma.cu/cuba/2026-03-27/sobre-la-salud-el-efecto-del-bloqueo-es-real-y-permanente-27-03-2026-21-03-45

[2] De Vos, Pol. (2005). "No One Left Abandoned": Cuba's National Health System since the 1959 Revolution. International journal of health services : planning, administration, evaluation. 35. 189-207. 10.2190/M72R-DBKD-2XWV-HJWB.

[3] Βλ. Φιντέλ Κάστρο, Η Ιστορία θα με δικαιώσει, Αθήνα, Διεθνές Βήμα, 2017.

[4] Για περισσότερα σχετικά με την κοινωνική δράση του Επαναστατικού Στρατού στις απελευθερωμένες περιοχές (1956-58), βλ. Εσπίν, ντε λος Σάντος & Φερέρ, Γυναίκες στην Κούβα. Μια επανάσταση μέσα στην Επανάσταση, Αθήνα, Διεθνές Βήμα, 2015, σ. 100.

[5] https://ourworldindata.org/profile/health/cuba?utm_source=chatgpt.com, https://es.wikipedia.org/wiki/Sistema_Nacional_de_Salud_(Cuba)

[6] http://www.cubadebate.cu/noticias/2025/09/19/cuba-rinde-sentido-homenaje-al-contingente-henry-reeve-en-su-vigesimo-aniversario-fotos/

[7] Βλ. Enrique Ubieta, Zona Roja: Cuba y la batalla contra el ébola en África Occidental, και επίσης το ντοκιμαντέρ Cubanos, entre la vida y el ébola, του Yordanis Rodríguez Laurencio.